Pedagog Canan Şimşek
Kültür Koleji Rehber Psikolojik Danışman
Gençlik dönemi kişinin kendi kimliğini buluncaya kadar geçen dönem olarak tanımlanıyor. (Puberty 12-14 yaş, orta gençlik 15-17 yaş, son gençlik 17 ve yukarısı) Orta gençlikte kimlik bunalımı, karar verme, bağımsızlık arayışı gibi nedenler içsel çatışmaya neden oluyor. Genç bu dönemde hem aileye karşı çıkıyor, hem de kendini güçsüz ve yetersiz hissediyor. Başka insanlara ihtiyaç duyuyor. Bu dönem aileden kopma ve geçici bağlar kurma dönemi olarak biliniyor. Gençlerin %80’i bu dönemden sağlıklı bir şekilde geçerek kendini kurtarıyor. %20’si hayatını ve geleceğini riske atacak koşulların içinde buluyor. Örneğin; birçok genç çeşitli sebeplerle intiharı deniyor, uyuşturucuya alışıyor, alkol ve sigara bağımlısı oluyor, tarikatlara ve terör örgütlerine giriyorlar. Birçoğu ise bunların sonunda hayata veda ediyorlar. Aslında çoğunun amacı mutlu olmak, kendini var edebilmek. Büyükleri ve çevresindeki birçok kişiye göre beyinleri yıkanmış, kendilerini kaybetmiş olarak görülmekte bu gençler. Oysa biliyoruz ki, hiç kimse kendisi için kötü birşey istemez. Her bir davranışın, alışkanlığın kendi içinde haklı bir nedeni vardır. Bu gençlerin seçimlerinin amacı da büyük olasılıkla içlerindeki boşluğu doldurmak, yaşamlarına anlam kazandırmaktır.
Yetişkinler olarak yukarıda da belirttiğimiz geçici ve sağlıklı olmayan çözümler yerine sağlıklı ve anlamlı bir hayat sürdürmelerine nasıl yardımcı olabiliriz? Bu sorunun yanıtını insanoğlu yüzyıllardan bu yana aramaktadır. Öyle ki, Dr. Frankl’ın “İnsanın Anlam Arayışı” adlı eseri milyonlar satmıştır. Bu da yazarı çok üzmüş; “Demek ki ne çok insan hayatın anlamını hala aramakta” diye düşündürmüştür. Diğer yan etkenlerin de varlığını gözardı etmemek kaydıyla burada hayatımızı anlamlı yaşamamızı sağlayan değerleri ve erdemli olmayı ele alacağız.
Erdemler: iyi insan olmamızı sağlar. Bunlardan bazıları;
· Alçak gönüllü (Eksik ve hatalarını görme),
· Nazik (Kibar, görgülü) kendini bilme
· Öz denetimli (Kendine hakim)
· Yardımsever (Başkalarının iyiliği için çalışan)
· Hırslı (Çalışkan)
· Alçak gönüllü (Eksik ve hatalarını görme, Nazik (Kibar, görgülü) kendini bilme
· Öz denetimli (Kendine hakim)
· Yardımsever (Başkalarının iyiliği için çalışan)
· Hırslı (Çalışkan)
· Namuslu (İçten, dürüst)
· Geniş görüşlü (Açık görüşlü)
· Hayal gücü kuvvetli (Girişken, yaratıcı)
· Elinden gelir (Yetenekli, işbilir)
· Bağımsız (Kendine güvenen)
· Neşeli (Şen şakrak)
· Entellektüel (Zeki, düşünebilen)
· Sabırlı (Bekleyip zorluklara katlanabilen)
· Mantıklı (Tutarlı, akılcı)
· Temiz (Düzenli)
· Seven (Sevgi dolu, müşfik)
· Cesur (Kendi inançlarını savunan)
· Söz dinler (Saygılı)
· Bağışlayıcı (Başkalarını affetmeye hazır, istekli)
Tüm bu erdemler içinde anahtar niteliğinde olan erdem “alçak gönüllülük”tür. Kişi, böylece kendini gözden geçirip geliştirmesi gereken yönlerini farkeder ve geliştirme olanağı bulabilir. Kimse doğuştan mükemmel değildir. Bu nedenle kendini geliştirmesi gerekir. Sokrates, felsefesinin temelini alçak gönüllülük üzerine kurmuş ve “kendini tanı”, “benim tek bildiğim birşey bilmediğimdir” diyerek kendini geliştirmenin önemini vurgulamıştır. Erdemler, tartışılamaz ölçüde gereklidir. Bir insanda her bir erdem ne kadar gelişmişse, kişi o kadar “iyi insan”dır.
Değerler ise; bizi iyi insan yapmaya yeterli değildir, ama bizim yaşamımızı anlamlı ve güzel kılarlar. Değerler evrenseldir ve iyi – kötü, doğru – yanlış olarak değerlendirilemez. Herkesin değer sıralaması kendine özgüdür. Onun yanlış veya doğru yaptığını ve düşündüğünü tartışmak bizi bir sonuca götürmez. Değiştirmek ise tamamen bireyin kendisine kalmıştır. Değerlerin bazılarını şöyle sıralayabiliriz:
· Rahat bir yaşam
· Kurtuluş (Günahtan kurtulmuş olmak ve sonsuz yaşam)
· Eşitlik (Kardeşlik, herkes için fırsat eşitliği)
· Heyecanlı bir yaşam (Hareketli bir yaşam)
· Öz saygı (Kendine değer vermek)
· Aile güvenliği (İnsanın sevdiklerini gözetmesi)
· Başarı duygusu (Kalıcı bir katkıda bulunmuş olmak)
· Özgürlük (Bağımsızlık, serbest seçim)
· Mutluluk (Hoşnutluk)
· Sosyal saygınlık (Saygı ve hayranlık konusu olmak)
· Kendi kendiyle barışık olmak (İç çatışmalardan uzak olmak)
· Gerçek dostluk (Çok yakın arkadaşlık)
· Olgun aşk (Cinsel ve ruhsal yakınlık)
· Bilgelik (Yaşamın gerçeklerini görmek)
· Milli güvenlik (Saldırıdan korunmuş olmak)
· Barış içinde bir dünya (Savaş ve çatışmadan uzak olmak)
· Haz (İnsanın hoşlandığı, zahmetsiz bir yaşam tarzı)
· Güzel bir dünya (Doğa güzelliği ve sanatlar)
Gençlere yardımcı olmayı istiyorsanız, onların değer ve erdemlerini geliştirmelerinde onlara destek olabilirsiniz. Bu amaçla aşağıdaki çalışmalar size yardımcı olabilir:
Yukarıdaki değerleri aile bireyleri olarak önem sırasına göre ayrı ayrı sıralayın. Herkes kendi listesini oluşturduktan sonra bir arada toplanın, onsekizinci değerden başlayarak ayrı ayrı aşağıdaki sorular doğrultusunda paylaşım yapın. (Tabii ki her birinizin sıralaması farklı olacaktır. Birinizin onsekizinci değeri sözgelimi “kurtuluş” iken; aynı değer, bir diğerinizde birinci değer olabilir. Buna saygı duyun, birbirinizi yargılayıp değişmeye zorlamayın. Çünkü amacınız, birbirinizi daha yakından tanımaktır.) Birinci değerlerinizi paylaştıktan sonra sırasıyla ikinci, üçüncü, .……………… onsekizinci değerlerini gözden geçirin. (Onsekiz değerin hepsini birden paylaşmanız uzun zaman alacağından haftalık oturumlar şeklinde yapmanızı öneririz.)
· Bu değer, benim için neleri, kimleri ifade ediyor?
· Bu değeri nasıl kazandım? Hangi olay, hangi kişi, hangi durum bunu farketmeme ve geliştirmeme yardımcı oldu. Bu kişi, olay veya durumlara teşekkür edin.
· Bu değerinizi geliştirmek için şimdiye kadar neler yaptınız? Daha neler yapabilirsiniz?
· En sevdiğiniz, sorumluluğunu üstlendiğiniz kişiler bu değere ne kadar önem veriyorlar? Siz onlara bu değeri geliştirmelerinde nasıl yardımcı olabilirsiniz?
· Bu değeri çok gelişmiş örnek aldığınız kişiler (arkadaş, hayal kahramanı, ünlüler vb.) var mı?
· Bu değer uğruna neleri feda ettiniz, neler kazandınız?
· Böyle bir değer hayatınızda olmasaydı yaşamınız nasıl olurdu?
Bu aşamada, birbirinizin değerlerindeki öncelikleri tanıdıktan sonra bu konuda neler yapabileceğinizi düşünün. Bu konuda birkaç öneri verebiliriz:
- Diğer konularda ilişkinizi iyileştirin. Iyi bir ilişkiyle “işe alındıktan” sonra yani sizi benimsedikten sonra sizin dediklerinizi dinleyip yapabilir.
- Kendi davranışlarınızla bu değer için ona model olun.
- Arkadaş çevresini, diğer gençleri de tanıyın.
- Bilgi ve gerçeklere dayalı hazırlıklar yapın ve çok uzun olmamak şartıyla bir kerede bunu paylaşın.
- Onu sık sık dinleyin. Yargılamadan, suçlamadan, anlamaya yönelik bir şekilde dinlemeye özen gösterin.
- Kendinizi geliştirmek için danışmana gidin, grup çalışmalarına katılın.
- Bazen de kabul edici olup, kendinizi geliştirin.
- İletişim becerilerinizi geliştirin.
- Sizden farklı olanı kabul etmenin zor gelip gelmediğini sorgulayın.
- Kendi değerlerinizi ona zorla kabul ettirmeyin.
- Filmler, güncel olaylar, gazete haberlerini birlikte tartışın. Farklı düşüncelerinizin hangi değerleri benimsediğiniz ve benimsemediğinizden kaynaklandığını araştırın.
Mutlu ve anlamlı bir geleceğe, çocuklarınızla birlikte ulaşabilmeniz dileğiyle.
Kaynaklar: Yöret-Etkili İletişim Teknikleri – Liderlik El kitabı notları.
Etkili Anne – Baba Eğitimi – Dr. Thomas Gordon – Sistem Yayıncılık.
Derleyen: Ped. Canan Şimşek
